Persbericht 3D-Expositie Friese Klokstoelen

“Verscholen Erfgoed – Friese klokkenstoelen driedimensionaal

Van 17 januari t/m 24 maart 2019 is de 3D-foto tentoonstelling Friese Klokkenstoelen te zien in Stenden Art Gallery en de gallerie van het Stenden Hotel (in hetzelfde gebouw), Rengerslaan 8, Leeuwarden. Vrij toegankelijk op maandag t/m vrijdag van 09:00- 17:00 uur (in het hotel ook in het weekend).

Organisatie en exposant Job van de Groep (“fotografie voor twéé ogen”), bestuurslid van de  Nederlandse Vereniging voor Stereofotografie (www.stereofotografie.nl).

Job van de Groep
Klaverkamp 37
4133 TD Vianen
jobvandegroep@gmail.com
0347-373086  /  06-49369562

Klokkenstoelen zijn stellages waarin een of meerdere luidklokken hangen. De meeste klokkenstoelen vindt men in kerktorens of als alleenstaande bouwwerken. Die laatste zijn te vinden op kerkhoven en begraafplaatsen, meestal in een dorp of buurtschap.

De klokkenstoel is bedoeld om de doden te beluiden. De klokken worden nu meestal nog gebruikt bij begrafenissen, dodenherdenkingen, tijdens de jaarwisseling en bij kerkdiensten (als er een kerk staat) en bij bijzondere gelegenheden.

Voor wat Nederland betreft mag de klokkenstoel typisch Fries worden genoemd, want slechts enkele klokkenstoelen bevinden zich in Nederland buiten deze provincie. Denk hierbij aan de Bourdonklok op de Waalsdorpervlakte in Wassenaar.

Men spreekt graag over een fenomeen dat tot het culturele erfgoed van Friesland behoort en waarvan de geschiedenis al terug gaat tot de veertiende eeuw. Per streek komen bepaalde kenmerken veel voor, qua uiterlijk, type dak en materiaal. Doorgaans zijn het open stellages, een klokkenstoel op poten, maar men kent ze ook als gesloten bouwwerken, die klokhuizen worden genoemd. Die staan o.a. in Hartwerd en naast de Grote of Martinikerk. Op de begraafplaats in Joure staat een stenen klokkentoren. Enkele klokkenstoelen zijn aan de gevel van een kerk bevestigd, zoals aan het museumkerkje in Jannum.

Omdat klokkenstoelen in veel gevallen vanaf de openbare weg niet direct zichtbaar zijn, worden voorbijgangers vaak met borden nadrukkelijk gewezen op de aanwezigheid van een dergelijke karakteristieke constructie.

In de aanloop naar Leeuwarden, Fryslân, Culturele Hoofdstad van Europa 2018 was bij stereofotograaf Job van de Groep het idee ontstaan een 3D-foto expositie over klokkenstoelen samen te stellen. Job van de Groep heeft als organisator en exposant al verscheidene 3D-fototentoonstellingen op zijn naam staan. Nu en bij wijze van programmaonderdeel van de culturele nalatenschap van LF2018 is het gelukt een 3D-fototentoonstelling over alleenstaande Friese klokkenstoelen te organiseren. Dankzij een subsidie van de Stichting Siebold Foundation en het beschikbaar zijn van expositieruimten in de NHL Stenden Hogeschool in Leeuwarden, kunnen 3D-foto’s van een groot aantal verschillende klokkenstoelen op een bijzondere manier worden getoond

Foto’s van klokkenstoelen bestaan natuurlijk al in vele vormen en maten, maar hoogstwaarschijnlijk nauwelijks als stereofoto’s. Heel misschien in de vorm van oude stereokaarten (zie de oproep in de LC van 13 december 2018).  Door de extra dimensie – op vele manieren op te vatten – hebben 3D-foto’s in het algemeen een duidelijke meerwaarde vanwege het hoge realistische gehalte, zeker als het om ruimtelijke objecten gaat, zoals klokkenstoelen. Bij het bekijken van de foto’s krijgt men het gevoel ter plekke aanwezig te zijn. De verschillende types, in bouwstijl en dakconstructies komen daardoor nog meer tot hun recht.

Extra info:

De klokkenstoel als losstaand bouwwerk dankt zijn ontstaan waarschijnlijk aan het feit dat bepaalde gebieden in Friesland te arm waren, of de gemeenschappen te klein, om een kerk te bouwen. Ze worden ook wel ‘de klokkentorens der armen’ genoemd.

Meestal was er dan te weinig geld voor de kostbare bouw van een toren of was de ondergrond zo drassig dat deze het zeer zware gewicht van een stenen toren niet kon dragen.
Een andere mogelijkheid is dat de plaatselijke gemeenschap de restauratie van de toren (en/of kerk) niet meer kon bekostigen. Deze werd dan afgebroken. Om de doden toch op passende wijze te kunnen begraven werd op het overgebleven kerkhof een klokkenstoel geplaatst

Er bestaat ook een traditie van het Sint Thomasluiden, zoals in Katlijk, om de boze geesten te verjagen (Tegenwoordig heeft het klokkenluiden ook nog een andere betekenis gekregen ….)

Soms werd er een kerkje gebouwd zonder toren en werd de klok in een aparte klokkenstoel geplaatst. Werd er later wel een kerk gebouwd dan werd de klokkenstoel, nadat de klok in de kerktoren was gehangen, gesloopt. Omgekeerd gebeurde het ook dat als een kerkgebouw of kerktoren tot ruïne was vervallen er een klokkenstoel werd gebouwd.